Η ποίηση των τροβαδούρων – Troubadour Poetry

marcel brunery the troubadourΣτις αρχές του ύστερου Μεσαίωνα (11ος – 13ος) τα λογοτεχνικά κείμενα που ήταν διαδεδομένα στις αυλές των ευγενών της Ευρώπης κατατάσσονταν σε τρεις κατηγορίες, το έπος, τη μυθιστορία και τη λυρική ποίηση. Η μεσαιωνική λυρική ποίηση εμφανίστηκε στο τέλος του 11ου αιώνα στον ευρωπαϊκό χώρο και αποτέλεσε λογοτεχνικό νεωτερισμό δεδομένου ότι περιελάμβανε ποιητικά σχήματα που αποδίδονταν κυρίως σε δημώδη γλώσσα και συνδυάζονταν με μουσική.
Από τους μεσαιωνικούς λυρικούς ποιητές πιο επιδέξιοι ήταν οι τροβαδούροι οι οποίοι δραστηριοποιήθηκαν στη δυτική Οξιτανία (Occitania) στη Νότια Γαλλία. Οι τροβαδούροι έγραφαν στίχους και συνέθεταν μουσική και φαίνεται ότι είχαν δεχθεί επιρροές από τους μουσουλμάνους ερωτικούς ποιητές της Ισπανίας. Δραστηριοποιούνταν κυρίως στις φεουδαρχικές αυλές, με κυρίαρχη θεματολογία τους το σεβασμό προς την κυρά της αυλής και τον ευγενή έρωτα και προέρχονταν από όλες τις κοινωνικές τάξεις. Ήταν αριστοκράτες, ευγενείς που κατείχαν γη, αστοί ή κληρικοί, ενώ όσοι δεν διέθεταν οικονομικά μέσα έβρισκαν προστασία σε άλλους ευγενείς. Ως εκ τούτου η τέχνη των τροβαδούρων αποτέλεσε για τη μεσαιωνική κοινωνία ένα μέσο βελτίωσης της κοινωνικής θέσης. Επειδή όμως η τέχνη αυτή απαιτούσε στοιχειώδεις γνώσεις της μουσικής και του λόγου, πολλοί από αυτούς φοίτησαν σε σχολές.
Τα βασικά χαρακτηριστικά της λυρικής ποίησης των τροβαδούρων που τη διαφοροποίησαν από τα άλλα είδη της μεσαιωνικής λογοτεχνίας είναι ότι αποτελούσαν σύντομα ποιήματα σε καθομιλούμενη γλώσσα και όχι στα λατινικά, τα οποία συνδέονταν άρρηκτα με μουσική. Σημαντικότερα όμως στοιχεία που υποδεικνύουν το νεωτερισμό της ποίησης των τροβαδούρων αποτελούν αφενός το γεγονός ότι τα ποιήματα αυτά ήταν προϊόντα αυθόρμητης σύλληψης και έμπνευσης των δημιουργών τους και αφετέρου ότι μέσω των ποιημάτων αφηγούνταν προσωπικά τους συναισθήματα και εξέφραζαν την υποκειμενική τους διάθεση.
Η ποιητική δημιουργία των τροβαδούρων αρχίζει στις αρχές του 12ου αιώνα ενώ κλασική περίοδος θεωρείται αυτή που διήρκησε από το 1170 έως το 1213.
Με το πέρασμα των χρόνων η θεματολογία των ποιημάτων τους διευρύνθηκε και η τεχνοτροπία τους άρχισε να αποκτά διάφορες ρητορικές μορφές. Οι μεταβολές στη θεματολογία και την τεχνοτροπία οφείλονταν σε κοινωνικά αίτια όπως η εμφάνιση της αστικής τάξης, η ανάπτυξη των εθνικών γλωσσών, η εξέγερση ενάντια στο φεουδαρχικό και εκκλησιαστικό κατεστημένο, η διεκδίκηση έκφρασης συναισθημάτων καθώς και η αντίληψη ότι ο έρωτας μπορεί να καταργήσει τις κοινωνικές διακρίσεις.
Η ποιητική τέχνη κυρίως της πρώτης γενιάς των τροβαδούρων εισήγαγε μία καινοτόμο εικόνα του ποιητή στον ύστερο Μεσαίωνα αφού ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με τη στιχουργική και έθεσαν κανόνες ποιητικής σύνθεσης. Η τεχνοτροπία τους διακρίνεται στις κατηγορίες trobar clus, trobar ric και trobar leu. Η trobar clus με κύριο εκπρόσωπο της τον Marcabru (12ος αιώνας) αποτελεί την πιο δυσνόητη και κλειστή μορφή ποίησης την οποία μόνο οι μυημένοι μπορούσαν να αντιληφθούν. Η trobar ric με κύριο εκφραστή της τον Arnaut Daniel (12ος αιώνας) αποκαλείται πλούσια γραφή, στην οποία οι τροβαδούροι επινοώντας λέξεις και εκφράσεις παρήγαν ασυνήθιστες ομοιοκαταληξίες. Η trobar leu με κύριο εκπρόσωπο τον Bernart de Ventadorn (12ος αιώνας) ήταν η πιο απλή μορφή ποίησης και η περισσότερο διαδεδομένη. Η κατηγοριοποίηση αυτή ώθησε τους τροβαδούρους να θέσουν κανόνες στην σύλληψη και σύνθεση των ποιημάτων τους ανάλογα με το θέμα. Οι σημαντικότερες κατηγορίες ποιημάτων ήταν το canso ή canzo, αρχικά vers, που αποτελούσε την υψηλή ποίηση και θέμα του είχε κυρίως τον έρωτα, το sirventès που ήταν πολιτικό ή σατιρικό ποίημα με θέμα τα ήθη και τέλος το tenso το οποίο αποτελούσε διαλογικό ποίημα.
Το ποιητικό έργο των τροβαδούρων σηματοδότησε μία μετάβαση στην εξέλιξη του ευρωπαϊκού πολιτισμού αφού τα λυρικά ποιήματά τους απομακρύνονταν από την αυλική παράδοση. Διαμόρφωσαν κριτική στάση ως προς τις σχέσεις των δύο φύλων και τις κοινωνικές διακρίσεις μεταξύ των τάξεων, δεδομένου ότι τα ερωτικά ποιήματα που εξιστορούσαν έρωτες για την απρόσιτη κυρά εμπεριείχαν την έννοια της ατομικότητας, διότι εισήγαγαν μια καινοτόμο αντίληψη για τον έρωτα, όπου σχέσεις μεταξύ των δυο φύλων μπορούσαν να συνάπτονται λόγω ερωτικής έλξης και όχι αποκλειστικά από συμφέρον, τονίζοντας έτσι τη διάκριση μεταξύ γάμου και έρωτα. Επιπρόσθετα το έργο τους εμπεριείχε στοιχεία ρεαλισμού αφού η θεματολογία επεκτάθηκε σε θέματα της καθημερινότητας. Περιέγραφαν με ειρωνικό, κωμικό, σατιρικό τρόπο τα ήθη εμπεριέχοντας αναφορές από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

  1. Βάρσος, Γ., Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνία από τον 6ο έως τις αρχές του 18ου αιώνα , Τόμος Α’, ΕΑΠ, Πάτρα, 2008.
  2. Σκιαδαρέσης, Σπ., Tρουβαδούροι. Οι προβηγκιανοί ποιητές και τραγουδιστές του Μεσαίωνα, Πλέθρον, Αθήνα, 1982.
  3.  Le Goff, J., Ο πολιτισμός της Μεσαιωνικής Δύσης, Εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη, 1993.
  4. David Nicholas, D., Η εξέλιξη του Μεσαιωνικού κόσμου, ΜΙΕΤ, Αθήνα, 2009.
This entry was posted in Λογοτεχνία and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.