Ρομαντισμός και Φύση – Romanticism and Literature

Philipp Jakob LoutherbourgΗ πνευματική επανάσταση που συντελέστηκε στον ευρωπαϊκό χώρο και κυρίως στην Αγγλία το 17ο και 18ο αιώνα και εκφράστηκε με τον Isaac Newton (1642 – 1727), τον John Locke (1632 – 1704) και το David Hume (1711 – 1776) αποτέλεσε την έμπνευση του πολιτιστικού κινήματος του Διαφωτισμού.

Το κίνημα αυτό υπήρξε ευρωπαϊκό φαινόμενο του 18ου αιώνα το οποίο άκμασε στη Γαλλία και είχε ως κύριο εκφραστή του το Βολταίρο. Ο Διαφωτισμός επηρέασε όλες τις πτυχές της ευρωπαϊκής κοινωνίας ρίχνοντας νέο «φως» σε θέματα που θεωρούνταν δεδομένα και τυποποιημένα βασιζόμενος στην κοινή λογική και την πνευματική καλλιέργεια του ανθρώπου.
Οι βασικές αρχές του, όπως η ατομική ελευθερία, η ελευθερία στο λόγο και στην έκφραση της γνώμης καθώς και η εναντίωσή του σε κάθε δόγμα ή σύστημα που μονοπωλεί την αλήθεια έδωσαν το έναυσμα εξέλιξης της λογοτεχνίας και άσκησης κριτικής στο θνήσκοντα πλέον νέο-κλασικισμό και στους δογματισμούς που αυτός έφερε. Η ελευθερία στην έκφραση ώθησε τους καλλιτέχνες να ενασχοληθούν δημιουργικά με νέα είδη όπως το μυθιστόρημα και το νέο ποιητικό λόγο ενώ η ανάδειξη της ατομικότητας απελευθέρωσε την έμπνευσή τους από τις νέο-κλασικές αγκυλώσεις. Ως εκ τούτου, σταδιακά από το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, στοιχεία όπως το συναίσθημα, η έκφραση προσωπικών εντυπώσεων και παθών καθώς και η φαντασία και η ονειροπόληση του καλλιτέχνη, εντός των πλαισίων της κοινής λογικής, υπεισέρχονται στη λογοτεχνική παραγωγή η οποία χαρακτηρίζεται ως προ-ρομαντική.
Η χρονική περίοδος πριν από το κίνημα του ρομαντισμού, δηλαδή μεταξύ 1740-1780, αποκαλείται «προ-ρομαντική» δεδομένου ότι αποτέλεσε προάγγελο αυτού. Τα κύρια χαρακτηριστικά της λογοτεχνικής παραγωγής της περιόδου είχαν να κάνουν με την πλήρη αποστροφή των ιδεών του νέο-κλασικισμού και γενικότερα του ορθολογισμού. Τα κείμενα χαρακτηρίζονταν από την ελευθερία τους και τον αυθορμητισμό τους, τη φαντασία, τη στροφή προς τη φύση και το φυσικό περιβάλλον, την αναπόληση του παρελθόντος, την επιστροφή στις ρίζες και την παράδοση και από τη μελαγχολική τους χροιά. Ο προ-ρομαντισμός αναπτύχθηκε κυρίως στην Αγγλία και τη Γερμανία, ενώ στη Γαλλία βρήκε άξιο εκπρόσωπό του τον Jean-Jacques Rousseau (1712 – 1778).
Το κίνημα «Θύελλα και Ορμή» αποτέλεσε Γερμανικό φαινόμενο το οποίο αναπτύχθηκε την περίοδο μεταξύ 1767 – 1785 και είχε επαναστατικό χαρακτήρα. Αυτό μπορούσε να θεωρηθεί ως ένα φιλοσοφικό ρεύμα που είχε απήχηση στη λογοτεχνία και ερχόταν σε αντίθεση με τον κλασικισμό αλλά και με τις ιδέες του Διαφωτισμού αφού αυτός θεωρείτο προϊόν του γαλλικού ιμπεριαλισμού. Πρέσβευε το δημιουργικό δυναμισμό και την πρωτοτυπία του καλλιτέχνη, το πάθος για την ελευθερία, την αίσθηση της ατομικότητας και την εναντίωση σε κάθε κανόνα και δογματισμό, ενώ τα λογοτεχνικά έργα της εποχής, κυρίως μυθιστορήματα, διακατέχονταν από συναισθηματικά στοιχεία που προκαλούνται από τη φύση, την έμπνευση που προέρχεται από αυτήν και τη νοσταλγία του ένδοξου παρελθόντος.

Εξέλιξη του κινήματος «Θύελλα και Ορμή» καθώς και άλλων προ-ρομαντικών ριζοσπαστικών κινημάτων αποτέλεσε το πνευματικό κίνημα του ρομαντισμού που επικράτησε στον ευρωπαϊκό χώρο μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Ο ρομαντισμός έθεσε νέες βάσεις στην αισθητική αφού ανανέωσε τους κανόνες της δημιουργικότητας και τους τρόπους έκφρασης των καλλιτεχνών. Το συναίσθημα και η φαντασία κυριαρχούσαν πλέον στα λογοτεχνικά κείμενα και ο καλλιτέχνης εξέφραζε τις προσωπικές του εμπειρίες, ευαισθησίες και ταυτιζόταν με το φυσικό του περιβάλλον, ενώ η ελευθερία στην έμπνευση, ο αυθορμητισμός και η εναντίωση σε κάθε είδους κανόνα έπαιζαν πλέον πρωταρχικό ρόλο.

Αρχικά ο όρος ρομαντισμός συσχετιζόταν με τη γραφικότητα του τοπίου και τις αναμνήσεις που αυτό προσέδιδε, το συναίσθημα που προκαλούσε και τη φαντασία που ενέπνεε η φύση, ενώ με την πάροδο των χρόνων έγινε συνώνυμο με την έννοια της ιδιοφυίας, της πρωτοτυπίας και της δημιουργικότητας. Από την άλλη μεριά η αντίληψη του ανθρώπου για τη φύση άλλαξε παίζοντας πλέον σημαντικό ρόλο στα λογοτεχνικά έργα της περιόδου. Η φύση εξιδανικεύεται, θεοποιείται και ταυτίζεται με το αυθόρμητο και με το πάθος, ενώ αποτέλεσε πηγή έμπνευσης και απελευθέρωσε την φαντασία. Οι ρομαντικοί συγγραφείς και κατ’ επέκταση οι ήρωες του έργου συνδέονταν και ταυτίζονταν συναισθηματικά με αυτή.

Ο Ρομαντισμός ως κίνημα ήταν σε ακμή στον ευρωπαϊκό χώρο από τα μέσα του 18ου έως τα μέσα του 19ου αιώνα. Στο χρονικό αυτό διάστημα εξελίχτηκε και ταυτίστηκε με διάφορες εκφάνσεις του  κοινωνικού γίγνεσθαι. Συμπερασματικά χαρακτηρίζεται για τον επαναστατικό του ρόλο δεδομένου ότι στον τομέα των τεχνών προσέδωσε νέα ερμηνεία στην αισθητική και έδωσε ώθηση στη δημιουργική και πρωτότυπη συγγραφή έργων. Επιπλέον, εμπλουτιζόμενος με φιλοσοφικά στοιχεία ταυτίστηκε με τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα που ακολουθούν, με το φιλελευθερισμό που μάχεται να επικρατήσει και με την πρώτη απόπειρα ανάδειξης ευρωπαϊκής ταυτότητας.

 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

  1. Βλαβιανού Αντιγόνη (επιμ.), Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνία από τις αρχές του 18ου αιώνα έως τον 20ο αιώνα, Τόμος Β’, ΕΑΠ, Πάτρα, 2008.
  2. Berstein Serge, Milza Pierre, Ιστορία της Ευρώπης, Τόμος 1, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 1997.
  3. Burns E., Ευρωπαϊκή Ιστορία Εισαγωγή στην Ιστορία και τον Πολιτισμό της νεότερης Ευρώπης, Τόμος Α’, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1983.
  4. Furst L.R., Ρομαντισμός. Η Γλώσσα της Κριτικής, μτφρ. Ιουλιέττα Ράλλη – Καίτη Χατζηδήμου, Εκδόσεις Ερμής, Αθήνα, 1974.
This entry was posted in Λογοτεχνία and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.