Καντ περί Κοινωνικού Συμβολαίου – Immanuel Kant about Social Contract

allegory-or-the-triumph-of-justice-1598Ο Immanuel Kant (1724-1804) γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Πρωσική πόλη του  Königsberg, μεγαλούργησε την περίοδο του Διαφωτισμού κατά τη χρονική περίοδο που ξέσπασε η Γαλλική επανάσταση, όμως το φιλοσοφικό του έργο του σε θέματα πολιτικής δεν ήταν ιδιαίτερα πλούσιο. Πίστευε ότι  για να μεταμορφωθεί ένας λαός σε κράτος όφειλε να συνάψει ένα είδος συμβολαίου. Επιπρόσθετα θεωρούσε ότι θα έπρεπε οι τρεις εξουσίες του κράτους, νομοθετική εκτελεστική και δικαστική να είναι σαφώς διαχωρισμένες και το πολίτευμα δημοκρατικό.

Ο Πλάτωνας με το έργο του «Πολιτεία» ήταν από τους πρώτους που εξέτασε σοβαρά τα θέματα με τα οποία ασχολείται η πολιτική φιλοσοφία. Ουσιαστικά το είδος αυτής της φιλοσοφίας μελετά την έννοια του κράτους, το οποίο είναι ένα ανθρώπινο δημιούργημα και γενικότερα ένας θεσμός ο οποίος επεδίωκε να οριοθετήσει την ανθρώπινη δραστηριότητα. Επιπρόσθετα προετίθετο να αναλύσει τα δικαιώματα που αποκτούν οι άνθρωποι που εισέρχονται σε πολιτεία και τα οποία το κράτος και οι θεσμοί του χρειάζεται  να προασπίζουν, καθώς επίσης και τις υποχρεώσεις των πολιτών που απορρέουν από τη συγκρότηση αυτή και τις οποίες οφείλουν να αποδέχονται.

Ο Kant ξεκίνησε στη φιλοσοφία του περί δικαιοσύνης με τη μελέτη συγκρότησης ενός λαού σε κράτος. Θεώρησε ότι ο κάθε άνθρωπος που επιζητά να συμβιώσει με άλλον έχει ως πρώτιστο καθήκον τη σύναψη ενός αμοιβαίου συμβολαίου.Αυτό το συμβόλαιο αποκαλείτο «κοινωνικό συμβόλαιο» και όφειλε να εμπεριέχει κανόνες δικαίου που να διέπουν τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων της πολιτείας και να καθορίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις αυτών.

Η ιδέα του κοινωνικού συμβολαίου που προκρίθηκε και από τον Kant αποτέλεσε τη βάση με την οποία αφενός μεν παράγονταν οι δικαιικές σχέσεις στην κοινοπολιτεία αφετέρου δε περιγράφονταν τα όρια της εξαναγκαστικής εξουσίας του κράτους. Το συμβόλαιο το οποίο αναφέρθηκε και ως «πρωταρχικό συμβόλαιο»από το Kant ήταν ένα νοητό Σύνταγμα που θεωρείτο ότι εμπεριείχε όλους τους δημόσιους νόμους που προέκυπταν από τη βούληση του λαού που συγκροτούσε το κράτος και αντικατόπτριζε την αντίληψη αυτού περί δικαιοσύνης. Η αντίληψη αυτή περί της δικαιοσύνης όφειλε να θεμελιώνεται σε ορισμένε αρχές τις οποίες έπρεπε να οριοθετήσουν οι πολίτες. Ο Kant πίστευε ότι ο άνθρωπος είναι ηθικό ον που μέσω της έλλογης κρίσης του μπορεί να λαμβάνει ορθολογικές αποφάσεις. Ως εκ τούτου κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ένα πολιτικό ον εβρισκόμενο στην πρωταρχική κατάσταση εγκαθίδρυσης της κοινοπολιτείας του θα κατέληγε αβίαστα στο συμπέρασμα ότι οι αρχές του δικαίου είναι: η ελευθερία κάθε μέλους της κοινότητας, η ισότητα αυτών και η αυτοτέλεια τους.Σύμφωνα με τις αρχές αυτές το κράτος θα νομοθετούσε θεσπίζοντας δημόσιους νόμους αποδεκτούς από όλους.

Η ειδική ερμηνεία που απέδωσε ο Kant στις αρχές αυτές περιγράφονταν σε κείμενα του και συνίστατο στο ότι το κάθε μέλος της πολιτείας έπρεπε να είναι ελεύθερο, το κράτος να διασφαλίζει την ελευθερία του αυτή προασπίζοντας τα δικαιώματα του και τις υποχρεώσεις έναντι των άλλων και γενικά ο πολίτης έπρεπε να έχει την ελευθερία να υπακούει στους νόμους που είχε δώσει τη συγκατάθεση του. Η αρχή της ισότητας είχε να κάνει με την ισότητα των μελών μεταξύ τους εντός της έννομης κοινότητας, καθώς και ότι κανείς δεν θα ήταν υπεράνω των νόμων αλλά όλοι αποκλειστικά ίσοι έναντι αυτών.Τέλος η αρχή της αυτοτέλειας χαρακτήριζε τον πολίτη που ήταν κύριος των πράξεων του και κατ’ επέκταση ήταν συννομοθέτης στην κοινότητα.

Ενδεικτιή Βιβλιογραφία.

Καντ, Ι., «Απάνω στο κοινό απόφθεγμα: τούτο είναι ορθό στη θεωρία, αλλά για την πράξη δεν ισχύει», στο Ιμμάνουελ Καντ: Δοκίμια, μτφ. Ε. Παπανούτσος. Δωδώνη, 1971.

Καντ, Ι., Η Μεταφυσική των Ηθών, μτφ. Κ. Ανδρουλιδάκης, Σμίλη, 2013.

 

This entry was posted in Φιλοσοφία and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.